Η ψυχοθεραπεία είναι μια πολύπλοκη διαδικασία, το αποτέλεσμα της οποίας εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Αυτοί οι παράγοντες αλληλεπιδρούν έτσι ώστε να διευκολύνουν την αλλαγή του θεραπευόμενου.

 

H ψυχοθεραπευτική σχέση έχει αναγνωριστεί πλέον ερευνητικά ως ένας από τους σημαντικούς παράγοντες στην αποτελεσματικότητα της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας. Η ψυχοθεραπευτική σχέση, η οποία είναι το αποτέλεσμα της διάδρασης ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο, τα τελευταία χρόνια καταλαμβάνει πολύ σημαντικό ρόλο και στη γνωσιακή-συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία.

 

Η θεραπευτική σχέση ορίζεται ως «τα προσωπικά χαρακτηριστικά και αξίες του θεραπευτή, τα προσωπικά χαρακτηριστικά και αξίες του θεραπευόμενου καθώς και η μεταξύ τους αλληλεπίδραση».

 

Ως έννοια, η θεραπευτική σχέση περιλαμβάνει, τρεις παράγοντες:

1. τη συμφωνία ως προς τους θεραπευτικούς στόχους
2. τη συμφωνία ως προς τον προσδιορισμό και την ανάθεση θεραπευτικών δραστηριοτήτων και
3. την ανάπτυξη θεραπευτικού δεσμού, ο οποίος περιλαμβάνει ένα δίκτυο από θετικές προσωπικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου και βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη, αποδοχή και εχεμύθεια.

 

Η ψυχοθεραπευτική σχέση είναι σημαντική καθόλη την πορεία της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, από την αρχική εκτίμηση έως το τέλος της θεραπείας, αν και διαφοροποιείται ποιοτικά ανάλογα με την εκάστοτε φάση της διαδικασίας.

 

Πιο συγκεκριμένα, σε πρώτη φάση καθορίζονται οι ρόλοι, λαμβάνεται πλήρες ιστορικό του πελάτη και αναπτύσσεται η θεραπευτική σχέση με στόχο το αίσθημα ασφάλειας, αποδοχής και εμπιστοσύνης.

 

Στη συνέχεια, γενικεύεται η επιθυμία για αλλαγή μέσα από τη δημιουργία κινήτρων με στόχο την ενδυνάμωση των δυνατών σημείων του θεραπευόμενου έτσι ώστε να αυξάνεται η εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Επίσης, όσο ο θεραπευτής δίνει επεξηγήσεις στον θεραπευόμενο γύρω από την φύση του προβλήματός του και ο τελευταίος καταλαβαίνει την αλληλοσύνδεση ανάμεσα στα συναισθήματα, τις σκέψεις και τη συμπεριφορά του, τόσο αυξάνεται η αίσθηση εμπιστοσύνης προς τον θεραπευτή και την θεραπευτική διαδικασία.

 

Γενικά, η μείωση του συναισθηματικού στρες του θεραπευομένου, η ύπαρξη ενσυναίσθησης του θεραπευτή, η επιτυχής αυτοκατανόηση του ατόμου και η ενόραση των προβλημάτων του από τον θεραπευτή, όπως και η γνησιότητα του θεραπευτή στη σχέση του με το θεραπευόμενο, κρίνονται ως καθοριστικής σημασίας γνωρίσματα για τη διαμόρφωση ενός κλίματος εμπιστοσύνης και ειλικρινούς κατανόησης στα πλαίσια της θεραπευτικής σχέσης.

 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο θεραπευόμενος νιώθει οικεία και αισθάνεται ότι μπορεί να ανοιχτεί σε μία νέα σχέση που είναι δοτική για τον ίδιο. Επίσης, μέσα από αυτήν τη διαδικασία ο θεραπευόμενος βοηθά τον εαυτό του να αναγνωρίσει και να μάθει να ικανοποιεί τις ανάγκες του, να υποστηρίζει τα δικαιώματά του, να μπορεί να εκφράζει τη γνώμη του καθώς και ένα μεγάλο φάσμα συναισθημάτων, χωρίς όλα αυτά να τα "παραγνωρίζει" στους άλλους.

 

Επίσης, αποκτά εκείνες τις κοινωνικές δεξιότητες που θα του επιτρέψουν να έχει καλές διαπροσωπικές, κοινωνικές και επαγγελματικές σχέσεις χωρίς αυτό να του προκαλεί έντονο άγχος.